تماس با ما درباره ما
کد خبر: 1221

بازسازی سوررئال واقعه کربلا

سینماآنلاین: کارگردان مستند عاشورایی «ناگفته‌ها» می‌گوید:از لحاظ بصری از فضای تعزیه بهره بردیم اما در فضایی سوررئال و استعاری، پلان‌هایی را در قالب کار نمایشی ضبط کردیم.

کارگردان مستند عاشورایی «ناگفته‌ها»: جای قصه‌گویی در تلویزیون خالی است

سینماآنلاین_پرستو خلعتبری: مجموعه مستند داستانی «ناگفته‌ها» با موضوع قصه‌های ناگفته عاشورا به تهیه‌کنندگی هادی خدادی و نویسندگی و کارگردانی مهدی زنگنه تولید شده است که به زودی از شبکه دو سیما پخش خواهد شد. این مجموعه سیزده قسمتی با نگاهی به زندگی اصحاب امام حسین (ع) از دریچه‌ای تازه و بدیع، قصه‌هایی ناشنیده از واقعه کربلای سال 61 هجری را برای خانواده‌های ایرانی روایت می‌کند. به همین بهانه گفت‌وگویی داشتیم با مهدی زنگنه؛ کارگردان و نویسنده این مجموعه مستند که در ادامه می‌خوانید.

مهدی زنگنه در خصوص نحوه شکل‌گیری این این مجموعه مستند، گفت: دریچه نگاه شیعیان به واقعه عاشورا از منظر مصیبت و اشک است. بدون شک بالاترین عمل در دنیا گریه بر امام حسین است اما زوایای دیگری در عاشورا هست که از دید مردم مخفی مانده و آن بخش مربوط به اصحاب امام حسین است. زمانی که روضه‌خوان‌ها منبر می‌روند بیشتر به اهل بیت می‌پردازند و کمتر از اصحاب می‌گویند. در سال‌های گذشته ما شب‌هایی را در روضه محرم داشتیم که مربوط به اصحاب بود. در دو سه دهه اخیر این روضه‌ها کمتر شده است. در شعر شاعران قدیم اشعاری در وصف حر و حبیب‌ابن مظاهر است اما این‌روزها کمتر شاهد اینگونه اشعار در میان شاعران جدید هستیم.

 

زوایای ناگفته از اصحاب امام حسین(ع)

او افزود: من در مطالعاتی که در دوران کرونا داشتم به فرازهایی در واقعه کربلا پی‌بردم که جذاب و شنیدنی بوده و کمتر به آن پرداخته شده است. باورم این است که هر کدام از این قصه‌ها اگر به دست فیلم‌سازان حاذق برسند می‌تواند فیلمی در ابعاد جهانی نه فقط در جهان تشیع بلکه کل دنیا باشد. قصه‌هایی در واقعه عاشورا هست که دراماتیک و کمتر شنیده شده است. در نهایت به فراخور زمان و براساس مسائل مالی تلویزیون تصمیم گرفتم مجموعه مستند داستانی را بسازم. من سال‌های گذشته مستند «میراث مرثیه» را ساختم که در مورد چهره‌های تاثیرگذار آیین‌های عاشورایی بود و از سال ۹۳ تا به امروز از شبکه‌های مختلف سیما پخش شده است. تجربه ساخت مستند داستانی را داشتم اما نه در حد و اندازه تاریخ ۱۴۰۰ سال پیش! خطر این کار جدید این بود که باید به سمت بازسازی واقعه عاشورا می‌رفتیم و از آنجایی که بضاعت تولید برای بازسازی واقعی را نداشتیم، تصمیم گرفتیم در فضایی استعاری و سورئال این کار را انجام بدهیم.

زنگنه از بخش‌های مختلف مستند «ناگفته‌ها» توضیح داد: این مستند شامل دو بخش است. یک بخش شامل مستند می‌شود که در آن کارشناسانی از جمله محمدحسین رجبی‌دوانی، مهدی امیرفروغی، حجت‌الاسلام ریاضت، حجت‌الاسلام کرمی، جواد حیدری، شهرام شکیبا، حامد عسکری و چهره‌های دیگر از نویسندگان و شعرا و اهل پژوهش را دعوت کردیم و آن‌ها قصه‌ها را روایت کردند. بخش مستند در استودیو اتفاق افتاد. برای بخش داستانی یک راوی برای این مجموعه درنظر گرفته شد که قصه‌ها را با لحن متفاوتی روایت می‌کرد که این نقش را سلمان فرخنده برعهده داشت.

ناگفته ها

بازسازی واقعه کربلا در فضایی سورئال

او ادامه داد: راوی شروع به صحبت با شخصیت‌ها می‌کند و در واقع بعد حسی بر دوش او است. در میان آن تصاویری بازسازی شده از واقعه کربلا با حال و هوای تعزیه پخش می‌شود. از لحاظ بصری از فضای تعزیه بهره بردیم اما در فضایی سورئال و استعاری، پلان‌هایی را در قالب کار نمایشی ضبط کردیم. محمود کاملی تصویربردار، پیام سوری طراح صحنه و حسین یزدی طراح گریم این بخش بودند. به نظر خودمان از لحاظ کیفیت هم کار خوب تولید شده است. البته زمان ما بسیار محدود بود و کاری که باید چهار یا پنج ماه زمان می‌برد در یک ماه انجام شد. اما چون من چندماهی بود که در این مورد تحقیق می‌کردم توانستیم از عهده کار بربیاییم. در حال حاضر در مرحله تدوین و صداگذاری هستیم.

 

کارگردان مستند «ناگفته‌ها» با اشاره به منابع تحقیقی استفاده شده در این کار بیان کرد: ما دو نوع منابع تحقیقی داریم. یک‌سری از منابع شامل اطلاعات دست‌اول تاریخی است که مربوط به قرن دوم و سوم هجری می‌شود. نوع دوم منابع مقطعی مربوط به قرون بعد به خصوص صفویه است. تلاش ما بر این بود که از منابع قرن دوم و سوم استفاده کنیم. جالب این است که در آن منابع قصه‌های اصحاب پررنگ‌تر است.

photo_۲۰۲۰-۰۸-۲۶_۱۵-۲۱-۴۸

جای قصه‌گویی در تلویزیون خالی است

او در پاسخ به این سوال که در سال‌های اخیر برنامه مذهبی خوب کم تولید شده است، عنوان کرد: مخاطب تشنه قصه است. هرگاه هر واقعه تاریخی درست روایت و قصه‌گویی شود، مردم با آن ارتباط برقرار می‌کنند. می‌بینیم که در میان ذاکران اهل بیت هم آن‌هایی موفق هستند که قصه‌ها را درست روایت می‌کنند. اما در قاب تلویزیون مخصوصا در سال‌های اخیر، شاهد تولیدات داستانی برای مسائل مذهبی به خصوص عاشورا نیستیم. متاسفانه در برنامه‌ها هم دو نوع برنامه می‌بینیم که روضه‌خوانی و مداحی یا سخنرانی چه به صورت فیلمبرداری از منبرها چه در قالب برنامه گفت‌وگومحور است. این‌ها در جای خود خوب هستند اما جای قصه‌گویی، تولید فیلم، سریال و برنامه‌ای که داستان بگوید در تلویزیون احساس می‌شود.

زنگنه اظهار داشت: شاید یکی از دلایل پخش هرساله مستند «میراث مرثیه» که من ساختم، قوت این مجموعه باشد دلیل دیگر نبود تولید جدید است. اگر تولید جدید باشد مدیران شبکه‌ها به سمت پخش آن‌ها می‌روند. در واقعه عاشورا متاسفانه داستان‌گویی نداریم و بیشتر سخنرانی است که آن‌ها هم تحلیل هستند. مردم داستان واقعه را به درستی نشنیده‌اند که بخواهند تحلیلش را بشنوند. در تعزیه‌خوانی مردم کاملا با زوایای قصه آن ماجرا آشنا می‌شدند اما امروز حتی شاید بچه‌های پامنبری و هیئتی هم خیلی از قصه‌ها را ندانند. این ضعفی است که متوجه رسانه است. ما تلاشمان این بود که در حد بضاعت قصه بگوییم و مردم از این دریچه با زندگی آدم‌های عاشورا آشنا بشوند. امیدورام برای تولید برنامه‌های مذهبی در تلویزیون برنامه وجود داشته باشد. ما تقویم داریم و زمان مناسبت‌ها را می‌دانیم اما برنامه‌ریزی برای تولید نداریم. یک ماه مانده به محرم یادمان می‌افتد که برنامه تولید کنیم. مدیران فرهنگی باید پیشاپیش به استقبال تولید بروند. شتاب‌زدگی در تولید برنامه‌ها احساس می‌شود و دلیل کیفیت پایین برخی برنامه‌ها هم همین است.

 

یک پلان خوب می‌تواند به جای ساعت‌ها گزارش تاثیرگذار باشد

او در پایان تاکید کرد: شهید آوینی از قول مارشال مک لوهان می‌گوید: «رسانه همان پیام، ساختار و فرم است». محتوا چیزی نیست که بتوان به راحتی در ظرف رسانه ریخت و توقع داشت مردم هم تاثیر بگیرند. ساختار است که محتوا را یا برای مخاطب جا می‌اندازد یا باعث می‌شود آن را پس بزند. متاسفانه در برنامه‌های مذهبی به ساختار فکر نمی‌کنیم بلکه به محتوا فکر می‌کنیم. برنامه‌های بسیاری در ماه محرم ساخته می‌شوند که ظرفیت تولید ندارند و فقط گزارش است. در روز عاشورا قاب تلویزیون چهارتا مستطیل می‌شود و هر کدام یک شهر را نشان می‌دهد. این‌ها تولید برنامه نیست، گزارش است. ما در حوزه مذهبی نباید گزارشی عمل کنیم و باید به ساختار فکر کنیم. یک پلان خوب می‌تواند به جای ساعت‌ها گزارش تاثیر صدچندان داشته باشد. مثال آن «مختارنامه» و «امام علی(ع)» است که مردم هنوز نگاه می‌کنند و دوست دارند. سال‌ها از فیلم «روز واقعه» گذشته اما هنوز تاثیرگذار است. متاسفانه ما به تاثیر فکر نمی‌کنیم و به بیلان‌کاری فکر می‌کنیم.

 

ارسال نظر